sie 3, 2026
Obecnie we wszystkich Okręgach trwają obowiązkowe szkolenia dla nowych działkowców. Krajowy Zarząd PZD w ubiegłym roku przyjął szereg regulacji dotyczących działalności oświatowej w Związku, w tym program badania realizacji zadań oświatowych OZ PZD. Dotychczas badania zostały przeprowadzone w 11 okręgach. Analiza ich wyników pozwoliła wskazać kilka najistotniejszych obszarów, na które należy zwrócić szczególną uwagę podczas organizacji szkoleń. Informacja w tej sprawie została przedstawiona przez gł. specjalistę ds. ogrodniczych JK PZD podczas narady dyrektorów biur Okręgów w dniu 29 lipca br.
Program szkolenia podstawowego dla nowych działkowców
Jedną z naistotniejszych kwestii w realizacji szkoleń jest stosowanie programu szkolenia podstawowego dla nowych działkowców przyjętego przez Krajowy Zarząd PZD. Dotyczy to zarówno zakresu tematycznego, jak i czasu przeznaczonego na realizację poszczególnych zagadnień. Program szkolenia obejmuje nie tylko zagadnienia prawne oraz dotyczące zagospodarowania i modernizacji działki, ale również szeroki zakres wiedzy ogrodniczej, obejmujący m.in. warzywnictwo, sadownictwo, ochronę roślin, nawożenie i agrotechnikę gleb. Są to podstawowe informacje niezbędne do prawidłowego użytkowania działki zgodnie z zasadami sztuki ogrodniczej, przepisami obowiązującymi w PZD oraz z poszanowaniem środowiska naturalnego.
Program szkolenia został przyjęty po to, aby zapewnić wszystkim nowym działkowcom niezbędną wiedzę – niezależnie od okręgu i miejsca odbywania szkolenia – oraz jednakowy poziom przygotowania merytorycznego, dlatego jego stosowanie jest konieczne.
Podczas narady podkreślono, że do JK coraz częściej wpływają skargi dotyczące nieprawidłowego zachowania czy też zagospodarowania działki przez nowych działkowców. Przykładem jest m.in. nieodpowiedzialne stosowanie środków ochrony roślin czy naruszanie zasad współżycia społecznego. Fakt ten potwierdza słuszność wprowadzenia obowiązkowych szkoleń w Statucie PZD.
Dobór wykładowców
Zgodnie z uchwałami KZ PZD dotyczącymi zadań oświatowych dla OZ oraz uchwałą w sprawie wynagradzania wykładowców i kierowników szkoleń, do prowadzenia szkoleń należy angażować wykwalifikowanych wykładowców, posiadających wykształcenie i doświadczenie w poszczególnych obszarach tematycznych objętych programem szkolenia. Przedmiotową uchwałą Krajowy Zarząd PZD zdecydował także o znaczącym podwyższeniu stawek wynagrodzeń dla wykładowców, aby umożliwić Okręgom pozyskiwanie wysokiej klasy specjalistów. Jednocześnie przypomniano, że w części prawnej szkolenia Związek dysponuje własną kadrą specjalistów – radcami prawnymi oraz inspektorami ds. terenowo-prawnych zatrudnionymi w biurach Okręgów, posiadającycmi niezbędną wiedzę i kwalifikacje.
Dobrym przykładem realizacji zaleceń przyjmowanych przez KZ jest Okręg Wrocławski, gdzie w szkoleniach regularnie uczestniczą wykładowcy Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Pokazuje to, że przy odpowiedniej organizacji możliwe jest zapewnienie wysokiego poziomu merytorycznego szkoleń oraz wysokiej frekwencji uczestników. Wyniki badań wskazują na to, że warto prowadzić bieżący nadzór nad jakością prowadzonych zajęć oraz weryfikować kompetencje wykładowców i ich umiejętności przekazywania wiedzy. Czynniki te mają bowiem bezpośredni wpływ na zainteresowanie uczestników szkoleniami oraz ich efektywność.
Organizacja szkoleń
Badania wykazały, że istotne znaczenie dla zapewnienia zadowalającej frekwencji na szkoleniach ma sposób ich organizacji. Szkolenia powinny być planowane z odpowiednim wyprzedzeniem. Harmonogramy należy publikować na stronach internetowych okręgów oraz przekazywać wszystkim zarządom ROD wraz z zobowiązaniem do kierowania nowych działkowców na szkolenia. Niezbędne jest również zacieśnienie współpracy pomiędzy okręgami i zarządami ROD w zakresie promocji szkoleń. To właśnie zarządy ROD, jako pierwsze mające kontakt z nowymi działkowcami, w największym stopniu wpływają na ich podejście do obowiązku odbycia szkolenia. Nie bez znaczenia jest także zachowanie uroczystego charakteru zakończenia szkolenia i przekazanie świadectwa ukończenia szkolenia przez przedstawiciela Okręgowego Zarządu.
Dystrybucja literatury
Ostatnim zagadnieniem poruszonym na naradzie była dystrybucja wydawnictw Związkowych. KZ co roku wydaje szereg broszur i plakatów poświęconych tematom ogrodniczym. Ponadto, każdy nowy działkowiec otrzymuje roczną prenumeratę miesięcznika „działkowiec”. Zwrócono uwagę na fakt, że powinny one sprawnie docierać do nowych działkowców, gdyż stanowią ważne źródło rzetelnej wiedzy dla osób dopiero rozpoczynających użytkowanie działki.
Wnioskiem płynącym z narady oraz analizy wyników badań oświatowych było uznanie za zasadne kontynuowania badań w kolejnych okręgach. Celem tego procesu jest stałe doskonalenie działań edukacyjnych, tak aby były one jak najbardziej efektywne i przynosiły możliwie największe korzyści zarówno działkowcom, jak i rodzinnym ogrodom działkowym.
Ewelina Skarzyńska
sie 3, 2026
798 rodzinnych ogrodów działkowych otrzymało w pierwszym półroczu 2026 roku aż 20 982 998,37 zł wsparcia ze środków zewnętrznych. Pomoc przekazały 164 miasta, gminy i samorządy województw. To najlepszy dowód na to, że tam, gdzie Polski Związek Działkowców konsekwentnie współpracuje z samorządami, pojawiają się realne pieniądze na rozwój ogrodów.
Przyjęta przez Krajowy Zarząd PZD uchwała nr 323/2026 z dnia 9 lipca 2026 r. pokazuje, że wsparcie samorządów dla ROD nie jest jednorazowym zjawiskiem. To trwały trend, który z roku na rok obejmuje coraz więcej ROD i coraz wyższe kwoty.
W 2023 r. dofinansowanie otrzymało 845 ROD na łączną kwotę ponad 16,3 mln zł. W 2024 r. wsparcie wzrosło do ponad 20,2 mln zł i objęło 889 ogrodów, natomiast w 2025 r. z pomocy skorzystało już 955 ROD, które otrzymały ponad 20,4 mln zł. Tegoroczny wynik – niemal 21 mln zł już po pierwszym półroczu -pozwala przypuszczać, że rok 2026 będzie rekordowy.
Środki przekazane przez 164 jednostki samorządu terytorialnego finansują przede wszystkim inwestycje, które bezpośrednio poprawiają funkcjonowanie ROD: budowę i modernizację sieci wodociągowych i energetycznych, remonty dróg, parkingów i ogrodzeń, budowę placów zabaw, domów działkowca czy zakup sprzętu do utrzymania terenów zielonych.
Sukces nie bierze się z przypadku
Analiza pokazuje również coś jeszcze – tam, gdzie od lat aktywnie działają Okręgowe Zarządy PZD, Zarządy ROD, Kolegia Prezesów oraz sami działkowcy, środki zewnętrzne trafiają do ROD regularnie. Dotyczy to nie tylko dotacji z budżetów gmin i miast, ale również programów prowadzonych przez samorządy województw.
Dlatego Krajowy Zarząd PZD wskazuje, że konieczne jest dalsze zwiększanie aktywności całej organizacji. Oznacza to przede wszystkim systematyczne rozmowy z władzami samorządowymi, udział w konsultacjach, przedstawianie potrzeb rodzinnych ogrodów działkowych radnym i włodarzom miast oraz konsekwentne przypominanie o możliwościach wynikających z art. 17 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, który umożliwia gminom udzielanie dotacji celowych dla ROD.
Nie przegapić żadnego konkursu
Coraz więcej samorządów ogłasza konkursy na dofinansowanie inwestycji w rodzinnych ogrodach działkowych. Często terminy składania wniosków są krótkie, dlatego niezwykle ważne jest bieżące monitorowanie stron internetowych urzędów miast, gmin, starostw i urzędów marszałkowskich.
Dobrym przykładem w ostatnich dniach ogłoszony przez Miasto Leszno konkurs na rozwój rodzinnych ogrodów działkowych. Nabór trwa jedynie 30 dni od dnia ogłoszenia. Takich programów będzie pojawiało się coraz więcej i tylko szybka reakcja pozwoli wykorzystać dostępne środki.
Dlatego Zarządy ROD powinny z odpowiednim wyprzedzeniem przygotowywać zadania inwestycyjne, analizować potrzeby ogrodu oraz podejmować niezbędne uchwały walnych zebrań. Brak wcześniejszego przygotowania dokumentacji często uniemożliwia złożenie wniosku, nawet gdy środki są dostępne.
Największy potencjał jest w naszych strukturach
Dotychczasowe wyniki pokazują jednoznacznie, że Polski Związek Działkowców posiada potencjał do skutecznego pozyskiwania środków zewnętrznych własnymi siłami.
Zaangażowanie Zarządów ROD, pracowników biur okręgów oraz Jednostki Krajowej pozwala skutecznie wyszukiwać programy pomocowe, informować ROD o naborach oraz przygotowywać wnioski o dofinansowanie. Nie ma potrzeby korzystania z usług zewnętrznych firm czy pośredników oferujących odpłatne pozyskiwanie dotacji. Doświadczenia ostatnich lat pokazują, że dobrze zorganizowana współpraca wewnątrz struktur PZD przynosi wymierne efekty. Dlatego też zaangażowanie kierownica biura OZ PZD, Prezesów, Dyrektorów oraz podległego personelu w tym: inspektorów ds. inwestycji, inspektorów ds. terenowo-prawnych i instruktorów ogrodniczych ma bardzo duże znaczenie i przynosi wymierne efekty. Ich wiedza połączona z doświadczeniem i zaangażowaniem aktywu społecznego Związku sprzyja wzajemnym dobrym relacjom i tworzeniu na rzecz ROD właściwych wniosków o pozyskanie środków.
Każdy może mieć wpływ na kolejne miliony
Krajowy Zarząd PZD zachęca wszystkie jednostki organizacyjne Związku do dalszego zwiększania aktywności.
Okręgowe Zarządy powinny rozwijać współpracę z samorządami i regularnie podejmować temat potrzeb ROD podczas spotkań z władzami lokalnymi. Zarządy ROD i kolegia prezesów powinny aktywnie poszukiwać możliwości finansowania, monitorować ogłaszane konkursy oraz utrzymywać stały kontakt z samorządami.
Zadbaj o wizerunek PZD i swojego ROD
Nie mniej ważne jest budowanie dobrego wizerunku rodzinnych ogrodów działkowych oraz udział w konsultacjach programów współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi. Każda gmina, powiat i województwo ma obowiązek uchwalania takich programów, dlatego obecność i aktywność przedstawicieli PZD już na etapie ich tworzenia może przełożyć się na powstawanie nowych programów wsparcia dla ROD. Otwieranie się ROD na potrzeby samorządów, owocuje się otwieraniem się samorządów na potrzeby PZD i Działkowców. Tradycja PZD, doświadczenie i wiarygodność związku to ogromny potencjał i wymierny wkład w realizacje zadań
Dotychczasowe ponad 20,9 mln zł pokazuje, że samorządy chcą inwestować w rodzinne ogrody działkowe. Teraz kluczowe jest, aby żaden konkurs, żadna możliwość uzyskania dotacji i żaden program wsparcia nie został przeoczony. To od aktywności całej organizacji zależy, ile środków trafi do ROD w kolejnych latach.
MK
lip 31, 2026
Pierwszym omawianym na naradzie prezesów i dyrektorów okręgów PZD tematem była Realizacja uchwał Krajowego Zarządu PZD w sprawie odbytych walnych zebrań w ROD.
Prezes PZD dokonał wstępu do tematu informując, że Krajowa Rada PZD podsumowała walne zebrania sprawozdawcze w ROD w 2026 r. na IX posiedzeniu w dniu 25 czerwca 2026 r. i podjęła uchwałę nr 12/IX/2026 w sprawie podsumowania walnych zebrań sprawozdawczych oraz konferencji delegatów w rodzinnych ogrodach działkowych. Z uwagi jednak, na fakt, że z podsumowania wynikało, że niektóre zarządy ROD i okręgi nie w pełni wywiązały się ze statutowego obowiązku nadzoru nad zarządami ROD w zakresie organizacji i przeprowadzenia walnych zebrań oraz uchwały nr 574/2025 Krajowego Zarządu PZD z dnia 17 grudnia 2025 r. w sprawie wytycznych dla zarządów i komisji rewizyjnych ROD w sprawie przeprowadzenia walnych zebrań sprawozdawczych i konferencji delegatów w ROD w bieżącej kadencji oraz wzorów dokumentów do przeprowadzania tych zebrań Krajowy Zarząd PZD w dniu 9 lipca br. zobowiązał te okręgi do wyegzekwowania od zarządów ROD wykonania tych obowiązków i poinformowania KZ o efektach działań w przeciągu miesiąca. Wprawdzie termin ten jeszcze nie minął, 5 okręgów przekazało wiadomości o tym, że już we wszystkich ROD zebrania się odbyły.
Wyniki kampanii walnych zebrań w ROD w 2026 roku przedstawiła Zofia Rut-Skórzyńska, Kierownik Wydz. Organizacyjnego. Poinformowała, że na dzień podsumowania, tj. 3 czerwca 2026 r odbyło się 4509 walnych zebrań, w tym 79 konferencji delegatów, co stanowiło 99% wszystkich ROD w kraju. Walne zebrania nie odbyły się jedynie w 55 ogrodach, czyli w 1,2% ROD. Średnia frekwencja na walnych zebraniach 25,39% i była niższa w porównaniu do roku 2025, kiedy odnotowano średnią 28,41%.
Poruszyła również kwestię obsługi walnych zebrań przez przedstawicieli OZ. Wszystkie zebrania zostały obsłużone w 10 okręgach: Częstochowie, Elblągu, Gorzowie Wlkp., Kaliszu, Koszalinie, Opolskim, Pile, Słupsku, Szczecinie, Śląski. Pojedyncze zebrania nie zostały obsłużone w Okręgu Małopolskim, Podkarpackim. Pomorskim, Warmińsko-Mazurskim. W większości pozostałych okręgów zapewniono obsługę ponad 95% walnych zebrań i te okręgi zostały zobowiązane do przeanalizowania przyczyn, które spowodowały nieobecność przedstawiciela OZ na walnym zebraniu i wyciągnięcia wniosków na przyszłość, aby zabezpieczyć udział członka zespołu ds. obsługi walnych zebrań w każdym ROD. Zadowalająca była liczba uchwał walnych zebrań w sprawach realizacji inwestycji w ROD, aż 4020, co jest odzwierciedleniem potrzeb unowocześniania i modernizacji ROD.
Prezes PZD podsumowując temat wskazał, że w roku 2027 Związek będzie znajdował się w innej sytuacji z uwagi na realizację reformy strukturalnej PZD. W przyszłej kampanii sprawozdawczej niektóre obecne okręgi nie będą już funkcjonowały, na ich miejsce zostaną powołane rejony i te zmiany będą musiały być uwzględnione w przygotowaniach do walnych zebrań w ROD. Prezes zaapelował do prezesów i dyrektorów biur okręgów o podjęcie szczególnych przygotowań do walnych zebrań w roku 2027, które zagwarantują sprawne przeprowadzenie zebrań we wszystkich ROD, jak również obecność przedstawiciela Okręgowego Zarządu PZD.
Zofia Rut-Skórzyńska
lip 31, 2026
W dniu 29 lipca 2026 r. w Warszawie, po zakończeniu X posiedzenia Krajowej Rady PZD, odbyła się narada prezesów okręgów PZD oraz dyrektorów biur okręgów. Jednym z omawianych zagadnień była problematyka naruszania zasad współżycia społecznego w rodzinnych ogrodach działkowych.
Temat ten zyskuje na znaczeniu z uwagi na rosnącą liczbę skarg wpływających w tym zakresie do Jednostki Krajowej PZD. Do Wydziału Organizacyjnego JK PZD wpływa nie tylko duża liczba pisemnych skarg, ale również liczne telefony od działkowców oczekujących pomocy w rozwiązaniu konfliktów sąsiedzkich. Są to sprawy wyjątkowo trudne do rozpatrywania, ponieważ w większości przypadków nie dotyczą naruszenia konkretnego przepisu prawa lub Regulaminu ROD, lecz zachowań ocenianych przez pryzmat kultury osobistej, wzajemnego szacunku oraz zasad współżycia społecznego, do przestrzegania których wprost zobowiązuje działkowców § 9 ust 2 pkt 9 Regulamin ROD.
Zasady współżycia społecznego nie zostały zdefiniowane w jednym akcie prawnym. Są to powszechnie akceptowane normy moralne, etyczne i obyczajowe regulujące relacje pomiędzy ludźmi. Opierają się przede wszystkim na wzajemnym szacunku, uczciwości, życzliwości, poszanowaniu cudzych praw, tolerancji oraz odpowiedzialności za własne zachowanie. W rodzinnych ogrodach działkowych mają one szczególne znaczenie, ponieważ funkcjonowanie ogrodu opiera się na codziennym współistnieniu wielu osób korzystających z niewielkiej, wspólnej przestrzeni. Samo przestrzeganie przepisów Regulaminu ROD nie zawsze jest wystarczające do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania ogrodu. Równie istotna jest kultura osobista oraz gotowość do uwzględniania potrzeb innych użytkowników działek. Praktyka pokazuje, że wiele konfliktów nie wynika z naruszenia prawa, lecz z braku elementarnego poszanowania drugiego człowieka. Wielu działkowców prezentuje postawę, że są właścicielami swojego „kawałka ziemi” i mogą tam robić wszystko nie biorąc przy tym pod uwagę potrzeb i praw innych działkowców do korzystania z działki w sposób pozbawiony uciążliwości.
Najczęściej zgłaszane problemy dotyczą agresywnych zachowań pomiędzy działkowcami, naruszania prywatności, zakłócania spokoju, sporów sąsiedzkich oraz niewłaściwego korzystania z działek i infrastruktury ogrodowej. Coraz częściej pojawiają się również skargi związane z monitoringiem, dronami czy potrzebami osób z niepełnosprawnościami. Większość tych spraw nie wynika z naruszenia konkretnego przepisu, lecz z braku wzajemnego szacunku, kultury osobistej i poszanowania praw innych działkowców. Korzystanie z własnej działki nie może odbywać się kosztem spokoju, bezpieczeństwa i prawa do wypoczynku innych użytkowników ogrodu.
Skargi dotyczą również zachowania członków organów ROD. Osoby pełniące funkcje społeczne powinny dawać przykład przestrzegania zasad współżycia społecznego, bezstronności i kultury osobistej. Nie oznacza to jednak, że wyłącznie członkowie organów są stroną konfliktów – zdarzają się także przypadki agresji wobec nich ze strony działkowców. Dlatego każda sprawa wymaga rzetelnego wyjaśnienia, opartego na obiektywnej ocenie okoliczności.
Podsumowanie
Sprawy dotyczące naruszenia zasad współżycia społecznego będą stanowiły coraz większe wyzwanie dla jednostek organizacyjnych PZD. Wynika to nie tylko ze wzrostu liczby konfliktów sąsiedzkich, ale również ze zmieniających się oczekiwań działkowców oraz coraz częstszego wykorzystywania nowych technologii, takich jak monitoring czy drony.
Nie każda skarga zakończy się jednoznacznym ustaleniem wszystkich okoliczności ani rozstrzygnięciem satysfakcjonującym obie strony. W wielu przypadkach najistotniejsze jest jednak, aby postępowanie zostało przeprowadzone rzetelnie, bezstronnie i z poszanowaniem prawa każdej ze stron do przedstawienia swojego stanowiska.
Przy rozpatrywaniu tego rodzaju spraw warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach:
- nie ograniczać się wyłącznie do wyjaśnień jednej strony lub członka organu ROD – w razie potrzeby wysłuchać również świadków i inne osoby posiadające wiedzę o sprawie;
- ustalić, czy skarga dotyczy naruszenia przepisów związkowych, czy też wyłącznie konfliktu osobistego, którego organy PZD nie są w stanie rozstrzygnąć;
- badać całokształt okoliczności, w tym historię konfliktu oraz wcześniejsze działania podejmowane przez zarząd ROD;
- zbadać, czy sprawa nie może znaleźć rozstrzygnięcia w mediacji;
- w sprawach budzących istotne wątpliwości rozważyć przeprowadzenie oględzin na terenie ROD;
- zachować szczególny obiektywizm, gdy skarga dotyczy członka organu ROD;
- pamiętać, że celem postępowania nie jest wskazanie „wygranej” strony, lecz rzetelna ocena zgromadzonego materiału oraz podjęcie działań służących ograniczeniu dalszej eskalacji konfliktu.
Doświadczenia Jednostki Krajowej PZD wskazują również, że wielu sporom można byłoby zapobiec już na etapie zarządu ROD poprzez spokojną rozmowę, właściwą komunikację i próbę rozwiązania problemu, zanim konflikt przerodzi się w wieloletni spór angażujący kolejne organy PZD. Z tego względu szczególnego znaczenia nabiera stałe doskonalenie umiejętności komunikacyjnych i mediacyjnych członków organów ROD.
Pamiętać należy, że każda sprawa jest inna i wymaga indywidulanego podejścia, nie zmienia się jednak fakt, że uporczywe lub rażące występowanie przeciwko porządkowi ogrodowemu czyniąc uciążliwym korzystania z innych działek jest podstawą, po spełnieniu wymogów formalnych, wypowiedzenia umowy dzierżawy działkowej i w sytuacjach, kiedy ta uciążliwość jest faktycznie istotna dla innych użytkowników a pozostałe działania zawiodły – powinna być stosowana.
Joanna Jędrzejewska
Wydział Organizacyjny JK PZD
lip 31, 2026
Polski Związek Działkowców opracował raport strategiczny „Rodzinne ogrody działkowe w polityce klimatycznej państwa”, poświęcony miejscu i znaczeniu rodzinnych ogrodów działkowych w zmieniających się uwarunkowaniach prawnych, środowiskowych i społecznych. Dokument został przyjęty przez Krajową Radę PZD jako strategiczna podstawa dalszych działań Związku w tym obszarze.
Raport przedstawia nowe spojrzenie na rolę rodzinnych ogrodów działkowych. Pokazuje, że obok ich niezmiennie ważnych funkcji społecznych, rekreacyjnych i ogrodniczych stanowią one również istotny element miejskiej zielonej infrastruktury, który może wspierać realizację działań związanych z ochroną bioróżnorodności, retencją wód opadowych, adaptacją do zmian klimatu oraz poprawą jakości środowiska.
Opracowanie analizuje aktualne kierunki krajowej i europejskiej polityki środowiskowej oraz wskazuje, w jaki sposób potencjał rodzinnych ogrodów działkowych może zostać wykorzystany w realizacji celów publicznych związanych z ochroną przyrody i zwiększaniem odporności miast na skutki zmian klimatu. Jednocześnie podkreśla, że dzięki swojej skali, trwałości oraz zaangażowaniu ponad miliona działkowców rodzinne ogrody działkowe mogą odgrywać znacznie większą rolę w realizacji tych zadań niż dotychczas.
Jednym z najważniejszych przesłań raportu jest wskazanie, że rodzinne ogrody działkowe powinny być postrzegane nie tylko jako miejsca wypoczynku i uprawy, ale również jako partner w działaniach na rzecz ochrony środowiska i adaptacji do zmian klimatu. W tym kontekście raport wyznacza długofalową wizję rozwoju Polskiego Związku Działkowców oraz kierunki budowania współpracy z administracją publiczną, jednostkami samorządu terytorialnego i środowiskiem naukowym.
Równocześnie Krajowa Rada PZD przyjęła stanowisko dotyczące roli rodzinnych ogrodów działkowych w realizacji krajowej polityki odbudowy zasobów przyrodniczych i adaptacji do zmian klimatu, potwierdzając gotowość Związku do aktywnego uczestnictwa w działaniach służących ochronie środowiska oraz rozwojowi zielonej infrastruktury.
Magdalena Kondracka
