Zgodnie z ustawą o ROD z 2013 roku rodzinne ogrody działkowe są urządzeniami użyteczności publicznej, służącymi m.in. zaspokajaniu potrzeb socjalnych członków społeczności lokalnych. Niestety niektórzy użytkownicy działek w ROD zapominają o tym i budują całoroczne altany o powierzchni przekraczającej dopuszczalną. Jedni w nich mieszkają,  inni  wynajmują je latem turystom. W każdym z takich przypadków łamane jest prawo, co niekorzystnie wpływa na wizerunek PZD i ogrodnictwa działkowego w Polsce.

Przyjęta przez Sejm blisko 9 lat temu – dzięki wysiłkom PZD i jego członków – ustawa o ROD docenia rolę społeczną rodzinnych ogrodów działkowych. Akcentuje, że służą one zaspakajaniu socjalnych, wypoczynkowych i rekreacyjnych potrzeb społeczności lokalnych, a szczególnie tych osób, których sytuacja materialna wymaga wsparcia, czyli rodzin z dziećmi, emerytów, rencistów i osób niepełnosprawnych. Korzystanie z działki w ROD umożliwia tym grupom na prowadzenie aktywnego i zdrowego trybu życia, m.in. poprzez prowadzenie upraw ogrodniczych (art. 3 ustawy), co jednocześnie sprzyja poprawie ich warunków socjalnych. Możliwość korzystania z działki w ROD stanowi zatem rodzaj pomocy dla rodzin i osób w trudniejszej sytuacji życiowej. A prowadzenie naturalnych upraw warzyw, owoców i ziół – a nie jedynie wypielęgnowanego trawnika – dodatkowo kształtuje zdrowe otoczenie człowieka i wpisuje się w tak ważne obecnie działania ratujące nasze naturalne środowisko.

 W sprzeczności z przepisami

Aby wymienione cele mogły być realizowane zarówno sama ustawa, jak i regulamin ROD zawierają przepisy, które – dla wspólnego dobra  –  jasno określają prawa i obowiązki użytkowników działek oraz zasady gospodarowania w ROD.  Niestety nie wszyscy ich przestrzegają.

Na działkach w ROD powstają budynki o powierzchni przewyższającej dopuszczalną. Bez trudu można znaleźć oferty sprzedaży takich domów na portalach internetowych. Mają po 50, 70, a nawet powyżej 100 m2. Często znajdują się na nich dodatkowe budynki gospodarcze, garaże.

Tymczasem, to jakie warunki powinna spełniać altana dokładnie określa art. 2 ustawy o ROD. Zgodnie z nim altana jest to budynek rekreacyjno-wypoczynkowy o powierzchni zabudowy do 35 m2 oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m2. Jednocześnie art. 13 ustawy wskazuje, że  na terenie działki nie może znajdować się altana niespełniająca wymagań określonych w art. 2. Natomiast zakaz zamieszkiwania na działce w rodzinnym ogrodzie zapisany jest w art. 12  ustawy. Z doświadczeń PZD  wynika, że w zdecydowanej większości przypadków ponadnormatywne altany służą do całorocznego zamieszkiwania.

Inną – niezgodną z prawem – praktyką jest wynajmowanie  altan działkowych, (najczęściej właśnie takich o ponadnormatywnej powierzchni)  turystom podczas wakacji. Tu także należy przywołać  art.12 ustawy, który mówi, że na terenie działki obowiązuje zakaz prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej.

Obie opisane wyżej sytuacje kłócą się dodatkowo z zapisanym także w art. 3 ustawy celu funkcjonowania ROD, jakim jest podnoszenie standardów ekologicznych otoczenia. Nie sprzyjają temu choćby odpady powstające podczas całorocznego zamieszkiwana. Dodatkowo podnosi to koszty za wywóz śmieci, a płacą za to pozostali, przestrzegający prawa działkowcy.

Nie możemy być obojętni

Szczegółowe wymogi dotyczące zagospodarowania działki w rodzinnym ogrodzie i dopuszczalnych na niej urządzeń znajdują się w Regulaminie ROD, m.in. zabrania on stawiania na działce wszelkiego rodzaju dodatkowych pomieszczeń gospodarczych. Także z Regulaminu wynika, że działkowiec ma obowiązek zawiadomić na piśmie zarząd ROD o planowanej budowie lub przebudowie (powierzchni, usytuowaniu), a zarząd ROD w imieniu PZD sprawuje nadzór nad inwestycją, m.in. sprawdza, czy jest zgodna z zawiadomieniem.  Jeśli stwierdzi, że budynek narusza zasady dotyczące altan powinien nakazać działkowcowi wstrzymanie budowy i usunięcie nieprawidłowości, a nawet rozebranie budynku.

Polski Związek Działkowców apeluje do zarządów ROD oraz samych działkowców o monitorowanie, czy przestrzegany jest Regulamin ROD, w tym par. 44 i 45 dotyczące budowy oraz powierzchni altany, par. 7 zakazujący zamieszkiwania na działce w ROD i par.6 mówiący, że na działce w ROD obowiązuje całkowity zakaz prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej oraz wynajmowania jej.

Nieprzestrzeganie znajdujących się w Ustawie o ROD oraz w regulaminie ROD przepisów psuje wizerunek Związku oraz rodzinnych ogrodów działkowych w opinii społecznej.

Skutki łamania prawa

Warto też pamiętać, że zgodnie z Ustawą o ROD (art. 42) w razie wygaśnięcia prawa do działki, działkowcowi nie przysługuje wynagrodzenie za nasadzenia, urządzenia i obiekty wykonane niezgodnie z prawem. Odszkodowanie za ponadnormatywną altanę nie przysługuje także w przypadku likwidacji rodzinnego ogrodu działkowego (art.26).

Pandemia spowodowała wzrost zainteresowania działkami w ROD. Zwiększyły się też ich ceny. Sięgają kilkudziesięciu tysięcy złotych, a te z ponadnormatywnymi altanami przekraczają nawet 200 tys. zł. Wydaje się, że jest to atrakcyjna cena za możliwość cieszenia się własnym ogrodem i domem. Należy jednak pamiętać, że potencjalny nabywca nie kupuje ziemi – zostanie jedynie jej dzierżawcą. A w przypadku nabycia działki z np. ponadnormatywną  altaną wymienione wyżej konsekwencje spadają na nowego użytkownika działki.

Jak bezpiecznie kupić działkę w ROD?

Dlatego, aby bezpiecznie i zgodnie z prawem mieć możliwość użytkowania działki w ROD najlepiej skorzystać z informacji zawartych na stronie Polskiego Związku Działkowców (www.pzd.pl). Znajdują się na niej m.in. wskazówki, w jaki sposób nabyć działkę od osoby trzeciej, od zarządu ROD, czy  po śmierci działkowca. Dostępne są też porady prawne dotyczące m.in. spraw związanych z zagospodarowaniem działki oraz funkcjonowaniem ROD. W zakładce Prawo zostały również zamieszczone najważniejsze akty prawne: ustawa o ROD, statut PZD i regulamin ROD. 

 LS

W dniu 10 maja br., Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podpisała umowę z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w sprawie przeznaczenia środków w wysokości 50 mln zł na granty dla rodzinnych ogrodów działkowych, które będą realizowały zadania w ramach projektu „Rozwój zielonej infrastruktury poprzez wsparcie ogrodów działkowych”. Dokument ten ma stanowić podstawę dla realizacji przez ARiMR programu grantów na rzecz inwestycji realizowanych w rodzinnych ogrodów działkowych. Należy podkreślić, że informacje medialne, z których wynika, że „dotacje” miałyby trafiać bezpośrednio do działkowców nie znajdują pokrycia w faktach. Z dokumentów, do których dostęp uzyskał PZD wynika, że granty mają być kierowane do ogrodów, a nie indywidualnych działkowców. Jest to konsekwencja rozwiązań przyjętych w programie unijnym, z którego mają być finansowane dotacje.

Jednocześnie Krajowy Zarząd PZD informuje, że od kilku miesięcy prowadził rozmowy z ARiMR w sprawie opracowania założeń do projektu, który ma umożliwić  wykorzystanie środków z funduszy unijnych na inwestycje w ROD. W „Aktualnościach Związkowych” nr 6/2022, który dotrze do Zarządów ROD ok. 20 maja br., zamieściliśmy na ten temat obszerną informację przeznaczoną dla Zarządów ROD. Ogrody, które wezmą udział w konkursie grantowym, po ogłoszeniu go przez ARiMR, będą mogły ubiegać się o środki na zadania inwestycyjne wyszczególnione w Regulaminie konkursu. W „Aktualnościach Związkowych” zamieszczono Wykaz rodzajów inwestycji możliwych do finansowania z grantów udzielanych w ramach projektu ARiMR.

Z dokumentów przedstawionych do opiniowania PZD wynikało, że ROD uczestnicząc w konkursie będzie mógł otrzymać grant w wysokości do 100 tys. zł (zasada ogólna). Minimum 50% wartości grantu powinno być przeznaczone na zadania stricte proekologiczne i prośrodowiskowe, zaś maksymalnie 30% grantu na zadania typowo inwestycyjne, dotyczące rozwoju infrastruktury technicznej w ogrodach.  Ponadto do 10% grantu może służyć sfinansowaniu przygotowania dokumentacji technicznej zadań a 10% na zarządzanie realizacją zadań.  

Krajowy Zarząd PZD uważa, że środki zadeklarowane w programie – łącznie ok 50 mln zł – mogą w wyraźny sposób przyczynić się do rozwoju infrastruktury zielonej i infrastruktury technicznej w ROD. Stąd też PZD czyni starania by przygotować ROD do udziału w konkursie.

Tak jak wspomniano kształt programu określi ARiMR. Z informacji uzyskanych przez PZD wynika, że w Agencji trwają jeszcze prace nad dokumentami. To w nich ostatecznie zostaną określone warunki i tryb w jakim odbędzie się konkurs grantowy. Ogłoszenie konkursu nastąpi najprawdopodobniej przed 1 czerwca br. Dopiero wówczas ROD będą mogły składać wnioski o przyznanie grantu, które będą rozpatrywane przez oddziały regionalne ARiMR w rundach miesięcznych.

Nad dokumentami do projektu KZ PZD współpracował z ARiMR poprzez konsultacje, zgłaszanie poprawek i propozycji zapisów. Dokumentacja ta jest dosyć skomplikowana, ponieważ musi odpowiadać wymogom dokumentów unijnych. Dlatego w PZD trwają już przygotowania do działań, które mają pozwolić na wsparcie ROD w procesie ubiegania się o granty.

KZ PZD planuje organizację szkoleń dla wyznaczonych pracowników z Okręgów. Po ogłoszeniu konkursu grantowego przez ARiMR KZ PZD powoła w Okręgach pełnomocników, którzy będą umocowani do podpisywania wniosków o przyznanie grantu, umów o powierzenie grantu i innych dokumentów konkursu, jak również opiekunów dla wniosków składanych przez ROD. Szczegółowe zadania pełnomocników i opiekunów zostaną określone w uchwale KZ PZD oraz w szczegółowych wytycznych. OZ PZD będą przez cały czas trwania konkursu grantowego ściśle współpracowały oraz udzielały wszechstronnej pomocy Zarządom ROD na każdy etapie tj. pozyskiwania finansowania, realizacji zadań oraz rozliczania projektu.

Aktualnie trwają ostatnie uzgodnienia pomiędzy ARiMR a KZ PZD dotyczące formalnych kwestii związanych z uczestnictwem PZD – ROD w konkursie. Od ich wyników uzależnione są warunki na jakich ROD miałyby uczestniczyć w konkursie. Jeżeli ustalenia te przyniosą pozytywny finał do końca maja PZD powinien być gotowy na udział w konkursie.

Krajowy Zarząd

Polskiego Związku Działkowców

Warszawa, dnia 11 maja 2022r.