ROD w programach współpracy z samorządem – nasza szansa i wspólna odpowiedzialność

gru 17, 2025

Krajowy Zarząd PZD informuje, że każda gmina, powiat i województwo w Polsce ma ustawowy obowiązek uchwalania rocznych programów współpracy z organizacjami pozarządowymi. Obowiązek ten wynika z ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie i obejmuje także – struktury Polskiego Związku Działkowców, które ustawodawca traktuje jako organizację pozarządową. Oznacza to, że rodzinne ogrody działkowe mogą, a wręcz powinny być uwzględniane w lokalnych programach współpracy, które określają priorytety i kierunki działań samorządów wobec organizacji społecznych. Ważne jest aby program współpracy nie został uchwalany tylko po to, aby spełnić wymóg ustawy. Jego tworzenie, uchwalenie i realizacja musi mieć cel, który wpisuje się w samorządowa strategię i odpowiada na potrzeby lokalnej społeczności.

Dla ROD jest to sprawa wyjątkowo istotna. To właśnie w programie współpracy samorząd decyduje, jakie obszary uznaje za priorytetowe i na jakie działania przeznacza środki publiczne. Jeśli w programie pojawi się odniesienie do ogrodów działkowych, otwiera się realna możliwość pozyskiwania wsparcia finansowego na inwestycje, modernizacje i poprawę infrastruktury, a także działania ekologiczne. Obecność ROD w takim dokumencie tworzy solidną podstawę do przyszłych konkursów dotacyjnych oraz ułatwia współpracę z władzami gminy.

Dlatego tak ważne jest, abyśmy jako środowisko działkowców byli aktywni na etapie tworzenia tych programów. Każdy samorząd ma obowiązek konsultować projekt programu z organizacjami społecznymi – to właśnie wtedy możemy zgłaszać potrzeby, przedstawiać argumenty i zabiegać o to, by ROD znalazły się w katalogu priorytetów.

Każdy samorząd ma obowiązek publikować program współpracy na stronach interesowych Biuletynu Informacji Publicznej. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nakłada na jst. obowiązek uchwalania rocznych programów współpracy oraz daje możliwość uchwalania programów wieloletnich. W praktyce najlepszym rozwiązaniem jest połączenie obu tych form. Program wieloletni daje organizacjom poczucie stabilności, ponieważ zawiera zapisy, które nie zmieniają się co roku, takie jak zasady współpracy czy jej formy. Dzięki temu wiadomo, na jakich regułach opiera się współpraca i czego można się spodziewać w dłuższej perspektywie.

Z kolei program roczny skupia się na bieżących potrzebach. To w nim określane są najważniejsze zadania publiczne na dany rok oraz wysokość środków finansowych przeznaczonych na ich realizację. W zakresie zasad i form współpracy program roczny odwołuje się do ustaleń zawartych w programie wieloletnim, co pozwala zachować spójność obu dokumentów.

Ostateczny kształt zarówno programu wieloletniego, jak i programu rocznego powinien powstawać w dialogu z organizacjami pozarządowymi. Konsultacje pozwalają uwzględnić potrzeby i doświadczenia środowiska społecznego, w tym również rodzinnych ogrodów działkowych, i sprawiają, że przyjęte rozwiązania lepiej odpowiadają rzeczywistym oczekiwaniom.

Warto podkreślić, że program współpracy może również zawierać zasady udostępniania, użyczania, dzierżawy lub najmu na preferencyjnych warunkach lokali i budynków komunalnych. Zasady te mogą stanowić uszczegółowienie regulacji wynikających z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności w odniesieniu do rodzinnych ogrodów działkowych, które nie mają w pełni uregulowanej formy prawnej w zakresie tytułu do gruntów.

Doświadczenia Polskiego Związku Działkowców w zdobywaniu wsparcia finansowego ze środków zewnętrznych, pokazują że tam, gdzie ogrody działkowe włączają się w konsultacje i przypominają o swojej roli społecznej, samorządy z większą uwagą podchodzą do potrzeb.

Rodzinne ogrody działkowe są ważną częścią lokalnych wspólnot – służą mieszkańcom, wspierają aktywność społeczną, integrują pokolenia i przynoszą korzyści ekologiczne. Mamy pełne prawo, aby te wartości były dostrzegane w programach współpracy.

Krajowy Zarząd PZD zachęca i mobilizuje więc wszystkie zarządy ROD do uważnego śledzenia informacji o konsultacjach, zgłaszania uwag oraz współpracy z samorządem. Im bardziej widoczni i aktywni będziemy jako środowisko, tym większa szansa, że programy współpracy uwzględnią potrzeby rodzinnych ogrodów działkowych, a samorządy będą mogły realnie wspierać ich rozwój.

A. Grunt-Mejer

Polski Związek Działkowców – dziedzictwo narodowe, które wymaga naszej ochrony

gru 15, 2025

Polski Związek Działkowców nie jest zwykłym „operatorem terenów zielonych”. To efekt ponad stuletniego rozwoju ruchu działkowego w Polsce, zakorzenionego w doświadczeniach społecznych, historycznych i kulturowych kolejnych pokoleń.
Ogrody działkowe – a wraz z nimi PZD – wyrastały z potrzeby samopomocy, solidarności i odbudowy więzi społecznych w czasach niedostatku, wojen i gwałtownych przemian ustrojowych. Dziś, gdy pojawiają się podmioty komercyjne proponujące odpłatne „zarządzanie ogrodami”, warto jasno powiedzieć: PZD nie jest reliktem przeszłości, lecz elementem dziedzictwa narodowego, który wymaga ochrony, a nie prywatyzacji.

Historyczna ciągłość i społeczna misja.

Ruch działkowy w Polsce rozwijał się od okresu międzywojennego jako odpowiedź na realne potrzeby społeczne: bezpieczeństwo żywnościowe, zdrowie publiczne, wypoczynek pracowników miast.
Kluczowym momentem było zjednoczenie rozproszonych stowarzyszeń i towarzystw działkowych w 1927 roku.
Z inicjatywy działaczy z Poznania zwołano zjazd, który doprowadził do założenia Związku Towarzystw Ogrodów Działkowych Rzeczypospolitej Polskiej.

Przyjęto wówczas dewizę: „Miasta budują ogrody działkowe, Towarzystwa je administrują, a Państwo ochrania„.

Związek działał bardzo prężnie, przyczyniając się do znacznego wzrostu liczby ogrodów i działek. O ile w 1918 roku istniało zaledwie 19 ogrodów, o tyle w 1937 roku było ich już 421, liczących ponad 48 tysięcy działek.

W 1935 roku w Poznaniu odbył się V Międzynarodowy Kongres Działkowców, co świadczyło o wysokiej ocenie polskiego ruchu na arenie europejskiej.
Prowadzono aktywną działalność wydawniczą (np. miesięcznik „Działka i Osiedle”) i edukacyjną, zatrudniając instruktorów ogrodnictwa.

W czasie II wojny światowej działki dosłownie ratowały życie, a w okresie powojennym i w PRL były jednym z nielicznych obszarów oddolnej aktywności obywatelskiej, opartej na wspólnocie, a nie na zysku.

Polski Związek Działkowców, powołany w 1981 r., przejął odpowiedzialność za ochronę tej idei w skali ogólnopolskiej. Niezależnie od ocen poszczególnych okresów historycznych, PZD zapewnił ciągłość organizacyjną, bez której znaczna część ogrodów po 1989 r. zostałaby bezbronna wobec presji inwestycyjnej i chaosu własnościowego.

To właśnie ta ciągłość – rzadko spotykana w polskich realiach – czyni z PZD instytucję o charakterze dziedzictwa społecznego.

Samorządność zamiast modelu klient–usługodawca.

Fundamentem PZD jest samorządność działkowców. Ogrody nie są „zarządzane” przez zewnętrzny podmiot, lecz prowadzone przez samych użytkowników, którzy:

wybierają swoje władze,
decydują o składkach i inwestycjach,
ponoszą wspólną odpowiedzialność za teren.

Korzyści z tego modelu zarządzania dostrzeżono już w 1939 roku kiedy wydano broszurę o historii ogrodów działkowych w Polsce z okazji 10-lecia powstania Związku Towarzystw Ogrodów Działkowych. Napisano w niej:
„Albowiem akcja ogrodów działkowych (…),to nie tylko zapewnienie kawałka ziemi dla uprawy produktów żywnościowych rodzinom zamieszkałym w większych skupieniach, lecz jest to ponadto oparcie się rzesz pracowniczych o własną, na zdrowych podstawach działającą organizację, tworzącą zbiorowisko, w którym działkowiec nabywa takie cechy dodatnie jak: wyrobienie obywatelskie i społeczne..”

Model proponowany przez komercyjne firmy oznacza fundamentalną zmianę filozofii: działkowiec przestaje być współgospodarzem, a staje się klientem. W miejsce wspólnoty pojawia się umowa, w miejsce odpowiedzialności – faktura, a w miejsce długofalowej troski o ogród – rachunek ekonomiczny.

Krótko mówiąc: ogród działkowy przestaje być dobrem wspólnym, a zaczyna być produktem.

Firmy oferujące odpłatne zarządzanie ogrodami działkowymi działają w oparciu o logikę zysku. To nie jest zarzut – to fakt. Problem polega na tym, że:

Zysk musi się pojawić – a więc koszty poniosą działkowcy.
Decyzje będą podporządkowane efektywności finansowej, nie interesowi społecznemu.
Zniknie bufor ochronny, jaki daje duża, ogólnopolska organizacja w sporach z samorządami, deweloperami czy właścicielami gruntów.
Ogrody staną się łatwiejszym obiektem do „restrukturyzacji”, czyli w praktyce – do likwidacji lub przekształceń.

Historia ostatnich 30 lat pokazuje jasno: tam, gdzie ogrody były słabe organizacyjnie, znikały najszybciej.

Polski Związek Działkowców pełni funkcję, której nie jest w stanie przejąć żadna firma:

reprezentuje interesy działkowców w procesie legislacyjnym,
posiada know-how prawne i organizacyjne budowane przez dekady,
zapewnia jednolite standardy ochrony ogrodów w całym kraju,
działa non profit, reinwestując środki w strukturę ogrodów.

To nie przypadek, że mimo ogromnej presji urbanistycznej w Polsce wciąż istnieją tysiące rodzinnych ogrodów działkowych. Bez PZD wiele z nich byłoby dziś osiedlami, parkingami albo „terenami inwestycyjnymi o wysokim potencjale”.

Dziedzictwo narodowe – w nowoczesnym rozumieniu

Dziedzictwo narodowe to nie tylko zabytki i muzea. To również:

utrwalone formy samoorganizacji społecznej,
tradycje wspólnotowe,
modele współdziałania oparte na solidarności, a nie na kapitale.

Polski Związek Działkowców jako ogólnopolskie stowarzyszenie ogrodowe spełnia te kryteria w pełni. Jest żywym dziedzictwem – używanym, rozwijanym i przekazywanym kolejnym pokoleniom.

Komercjalizacja Rodzinnych Ogrodów Działkowych oznaczałaby utratę sensu, a nie tylko zmianę zarządcy.

W czasach, gdy niemal każdą sferę życia próbuje się zamienić w usługę abonamentową, ogrody działkowe pozostają jednym z ostatnich bastionów autentycznej wspólnoty. Polski Związek Działkowców – z całym swoim bagażem historii – jest jej strażnikiem.

Można dyskutować o reformach czy modernizacji. To zdrowe i potrzebne. Ale oddanie ogrodów w ręce podmiotów komercyjnych byłoby krokiem nie w stronę nowoczesności, lecz w stronę utraty tego co osiągnięto w 1927 roku poprzez zjednoczenie Towarzystw Ogrodów Działkowych w jeden, ogólnopolski Związek.

Filip Roman

starszy instruktor ds. ogrodniczych – Okręg Podlaski

Gdy działkowcy są razem, PZD jest nie do zatrzymania!

gru 15, 2025

Ogrody działkowe są czymś więcej niż tylko miejscem uprawy roślin. To przestrzenie, w których zapisujemy kawałki swojego życia — wspomnienia dzieciństwa, zapach świeżej ziemi, smak pierwszych pomidorów z własnej grządki, wspólne śmiechy przy podlewaniu kwiatów. Każda działka jest osobistą historią, ale dopiero razem tworzą niezwykłą opowieść miliona ludzi, którzy wierzą, że warto dbać o zieleń, ludzi i tradycję. Te ogrody żyją naszymi emocjami, troską i codzienną obecnością.

W Polskim Związku Działkowców nie ma miejsca na podziały. Tu nie istnieje „my” i „oni”. Jesteśmy jedną rodziną — różną, ale połączoną miłością do ogrodów i wiarą w to, że wspólnie możemy więcej. To właśnie ta jedność sprawia, że nasze ogrody są silne. Pojedynczy działkowiec może być pominięty, ale głos całej naszej społeczności brzmi jak potężny chór, którego nikt nie może zignorować. Gdy stoimy ramię w ramię, jesteśmy w stanie chronić ogrody przed zagrożeniami, zabiegać o ich rozwój i przekonywać tych, którzy decydują o ich przyszłości, że ROD są dobrem wspólnym o niezwykłej wartości.

Misja PZD żyje w każdym z nas. W dłoniach pochylonych nad sadzonkami, w sąsiedzkiej pomocy, w rozmowach prowadzonych przy furtkach i w tej niezwykłej dumie, kiedy patrzymy na plony swojej pracy. Misja Związku nie jest zapisana na papierze — jest zapisana w naszych sercach. To dzięki niej chronimy ogrody nie tylko przed utratą terenu, ale również przed zapomnieniem. Dzięki niej przekazujemy kolejnym pokoleniom nie tylko rośliny, ale wartości: szacunek, odpowiedzialność, cierpliwość i miłość do przyrody.

Naszą siłą są wartości, które łączą nas od dziesięcioleci. Jedność, która sprawia, że każdy działkowiec — niezależnie od wieku, doświadczenia czy rodzaju upraw — jest ważny. Odpowiedzialność, która nakazuje nam zostawić ogrody w lepszym stanie, niż je zastaliśmy. Zrównoważony rozwój, by ziemia służyła zarówno nam, jak i tym, którzy przyjdą po nas. Współpraca, bo ogrodu nie buduje się samotnie. Transparentność i uczciwość, które dają zaufanie. Szacunek i życzliwość, dzięki którym ogrody stają się miejscem, gdzie ludzie naprawdę potrafią być dla siebie dobrzy.

Polski Związek Działkowców to nie instytucja stojąca nad nami. To my — wszyscy działkowcy, którzy wstają rano, by podlać grządki; którzy troszczą się o ogród, nawet gdy mają mało czasu; którzy pomagają sąsiadowi, gdy brakuje mu narzędzia lub rady. Każdy z nas dokłada cegiełkę, czasem małą, czasem ogromną — ale wszystkie razem budują coś trwałego i pięknego.

Gdy patrzymy na ogrody, widzimy nie tylko rośliny. Widzimy miejsce, gdzie ludzie odnajdują spokój, sens, wspólnotę i radość. I wiemy, że tylko razem możemy ich bronić, rozwijać je i sprawić, by trwały przez kolejne pokolenia. Siła jedności jest czymś niezwykłym. Gdy jesteśmy razem — jesteśmy nie do zatrzymania.

Jedność to nasza siła.
Razem stanowimy PZD.
Razem tworzymy ogrody.
Razem możemy więcej.

Danuta Karczewska – ROD „A. Mickiewicza” w Toruniu, działkowiczka od ponad 25 lat.

PZD odpowiada na wyzwania klimatyczne. Fakty zamiast manipulacji

gru 15, 2025

W ostatnim czasie przeciwnicy Polskiego Związku Działkowców nasilili rozpowszechnianie nieprawdziwych i zmanipulowanych informacji, których celem jest podważenie znaczenia, skuteczności i dorobku Związku. Co szczególnie istotne, część tych osób jeszcze niedawno była pracownikami struktur PZD, a więc doskonale zna skalę działań podejmowanych przez Krajowy Zarząd i Krajową Radę. Mimo tej wiedzy posługują się fałszywymi tezami, próbując kreować obraz organizacji biernej czy niezaangażowanej w rozwój ogrodnictwa działkowego. Takie przekazy nie tylko mijają się z prawdą, ale wręcz wprowadzają opinię publiczną w błąd, ignorując inicjatywy o strategicznym znaczeniu dla działkowców i polskich miast. Jedną z nich — sztandarową i szeroko zakrojoną — jest Otwarty Program Klimatyczny PZD.

Program ten został przyjęty przez Krajową Radę PZD jako odpowiedź na narastające wyzwania klimatyczne, które bezpośrednio wpływają na funkcjonowanie ROD oraz jakość życia mieszkańców miast. Jest to kompleksowy, wielowymiarowy projekt, pokazujący, że PZD działa nie tylko reaktywnie, ale przede wszystkim proaktywnie – wyznaczając kierunki rozwoju dla ogrodnictwa działkowego w Polsce. Krajowy Zarząd PZD koordynuje wdrażanie programu, przygotowuje materiały instruktażowe i eksperckie, wspiera zarządy ROD oraz organizuje szeroko zakrojone działania edukacyjne. Dzięki temu ogrody działkowe otrzymują konkretne narzędzia, wskazówki oraz wsparcie, które pozwalają wdrażać rozwiązania realnie wzmacniające odporność ogrodów na zmiany zachodzące w środowisku.

Otwarty Program Klimatyczny skupia się na kluczowych aspektach: zwiększaniu bioróżnorodności, ochronie i retencji wody, dostosowywaniu zieleni do zmieniającego się klimatu, rozwijaniu działań edukacyjnych oraz wzmacnianiu roli ogrodów działkowych jako zielonych enklaw w zurbanizowanych przestrzeniach. To nie tylko poprawia warunki użytkowania działek, ale także wpływa na jakość życia w miastach.

Korzyści wynikające z realizacji programu są bowiem odczuwalne znacznie szerzej niż tylko na terenach ROD. Ogrody działkowe w naturalny sposób poprawiają jakość powietrza, pełniąc funkcję zielonych filtrów w przestrzeni miejskiej. Rozbudowana roślinność, ochrona drzewostanu i zwiększanie powierzchni biologicznie czynnej pomagają przeciwdziałać zjawisku miejskiej wyspy ciepła, co jest jednym z najpoważniejszych problemów współczesnych metropolii. ROD, dzięki modernizacjom i wdrażanym rozwiązaniom retencyjnym, odciążają systemy kanalizacji deszczowej, łagodząc skutki intensywnych opadów i zapobiegając lokalnym podtopieniom. Jednocześnie stanowią ostoję bioróżnorodności – miejsce, w którym przetrwać mogą owady zapylające, ptaki i drobne zwierzęta, coraz bardziej wypierane z miejskich ekosystemów. Ogrody stają się również ważnym centrum edukacyjnym: prowadzone są warsztaty ekologiczne, akcje informacyjne, a działkowcy oraz mieszkańcy miast zyskują wiedzę o bezpiecznym i zrównoważonym gospodarowaniu zasobami przyrody.

Wszystko to jest możliwe dzięki konsekwentnym działaniom Krajowej Rady PZD i Krajowego Zarządu PZD, które tworzą i wdrażają rozwiązania systemowe. To właśnie te organy przygotowują programy, uchwały, standardy i wytyczne, których realizacja zmienia ogrody działkowe w bardziej funkcjonalne, nowoczesne i ekologiczne przestrzenie. Trudno więc znaleźć bardziej oczywisty dowód na to, że PZD działa odpowiedzialnie, kompetentnie i długofalowo — w całkowitym przeciwieństwie do narracji formułowanych przez osoby próbujące zdyskredytować Związek z pobudek, które z troską o działkowców nie mają nic wspólnego.

Otwarty Program Klimatyczny PZD jest przykładem, że Związek nie tylko nadąża za wyzwaniami współczesności, ale wręcz aktywnie na nie odpowiada, kreując rozwiązania służące zarówno działkowcom, jak i całym społecznościom miejskim. Ogrody działkowe przestają być wyłącznie miejscem rekreacji — stają się istotnym elementem strategicznej infrastruktury, poprawiającym jakość życia, bezpieczeństwo ekologiczne i komfort mieszkańców miast. To dowód, że PZD jest aktywnym, odpowiedzialnym i nowoczesnym partnerem, którego działalność przyczynia się do wzmacniania zielonego potencjału polskich miast oraz budowania odporności na skutki zmian klimatycznych.

mgr B. Łubkowska

st. instruktor ogrodnictwa OZ Toruńsko-Włocławskiego PZD

Stanowiska ws. rozbicia struktur PZD

gru 15, 2025

stanowisko-OZ-Kielce-w-sprawie-jednosci Gdansk-STANOWISKO-ws.-obrony-Zwiazku1

Stanowisko

Okręgowej Komisji Rewizyjnej PZD w Poznaniu

w sprawie przeciwdziałania zagrożeniu rozbijania jedności ZwiązkuOkręgowa Komisja Rewizyjna PZD w Poznaniu wyraża dezaprobatę dla działań podejmowanych w Okręgu Śląskim, rozbijających jedność Polskiego Związku Działkowców. Tylko jedność PZD, dzięki wielkiemu zaangażowaniu władz na każdym szczeblu działalności i wielkiej rzeszy działkowców pozwoliła, że mimo przeciwności losu, rodzinne ogrody działkowe istnieją i przynoszą zadowolenie licznej grupie działkowców i ich sympatykom. Działki rodzinne spełniają różne funkcje, w tym najczęściej nie tylko jedną – rekreacyjną. Dla starszych wiekiem działkowców są miejscem spokoju i wypoczynku a także zagospodarowania wolnego czasu. Przynoszą również zadowolenie i satysfakcję z pozyskiwania zdrowych warzyw i owoców oraz przepięknych kwiatów. Jesteśmy oburzeni działaniami pewnej grupy osób, które dążą do rozbicia i wychodzenia działkowców ze stowarzyszenia ogrodowego PZD.

Uważamy za głęboko niemoralne, że Firma, która zbiła kapitał na sporządzaniu planów zagospodarowania ROD na terenie kraju, proponuje ROD sprofesjonalizowanie zarządzania, po wyjściu z PZD. Jaki cel chce osiągnąć – dalsze zbijanie kapitału kosztem ogrodów, bo chyba nie będzie, zatrudniając ludzi do profesjonalnego zarządzania, działała non profit. Przypominamy, że to PZD jako ogólnopolskie stowarzyszenie ogrodowe kontynuuje tradycje ruchu działkowego i stoi na straży bezpieczeństwa oraz rozwoju rodzinnych ogrodów działkowych w Polsce. W swojej długoletniej historii Związek stawał się obiektem ataków różnych sił dążących do usunięcia z polskiego krajobrazu ogrodów działkowych a jednak dzięki determinacji działaczy PZD w dalszym ciągu istniejemy. Działania podejmowane przez nowo powstałą firmę nie tylko wprowadzają w błąd działkowców ale są również społecznie szkodliwe, ponieważ szerzą chaos, negatywne postawy, nieufność a przede wszystkim przedstawiają zniekształcony obraz PZD.

Ponadto firma, która to oferuje przedstawia rzekome korzyści finansowe, jakie ogród uzyska po opuszczeniu struktur Związku, podnosi argument, że ogrody wnoszą partycypację dla wyższych struktur Związku, która mogłaby pozostać w ogrodzie, całkowicie pomija milczeniem pomoc udzielaną rodzinnym ogrodom działkowym przez Jednostkę Krajową i jednostki terenowe PZD w formie dotacji i pożyczek umożliwiających wykonanie kosztownych inwestycji i modernizacji infrastruktury ogrodowej oraz budowę siedzib zarządów ROD. Należy z całą mocą podkreślić, że PZD takie działania podejmuje już od wielu lat i dzięki temu ogrody rozwijają się w szybszym tempie.

Apelujemy do wszystkich zarządów rodzinnych ogrodów działkowych o zachowanie spokoju, jedności i rozwagi, podejmując określone decyzje w taki sposób aby nie okazały szkodliwymi dla działkowców i ogrodów.

Z działkowym pozdrowieniem członkowie Okręgowej Komisji Rewizyjnej w Poznaniu.

Warsztaty bożonarodzeniowe w Delegaturze Rejonowej PZD w Rybniku

gru 12, 2025

9 grudnia 2025 roku w siedzibie Delegatury Rejonowej PZD w Rybniku odbyły się warsztaty świąteczne organizowane w ramach działań komisji socjalnej. Tematem zajęć było tworzenie bożonarodzeniowych stroików oraz własnoręcznie wykonywanych kartek świątecznych.

Spotkanie rozpoczęła przewodnicząca Delegatury, która wprowadziła uczestników w tradycję świątecznych dekoracji. Przybliżyła historię stroików i choinek, opowiedziała o dawnych sposobach ozdabiania stołów i domów oraz o symbolice związanej z tymi zwyczajami.

Następnie uczestnicy – panie i panowie – przystąpili do twórczej pracy. Przez kilka godzin powstawały wyjątkowe, autorskie kompozycje z iglastych gałązek, suszonych plastrów pomarańczy, szyszek, cynamonu, orzechów, wstążek i bombek. Samodzielnie wykonane stroiki, pełne uroku i niepowtarzalnego charakteru, stanowią piękną alternatywę dla gotowych ozdób sklepowych.

Każdy z uczestników przygotował również własną kartkę świąteczną. Ta wciąż żywa tradycja wysyłania świątecznych życzeń zyskuje wyjątkowy wymiar, gdy kartka powstaje ręcznie – jest wówczas symbolem pamięci, serdeczności i szacunku wobec osoby, która ją otrzyma. Podczas warsztatów przygotowano także życzenia świąteczne dla Działkowców, które zostaną umieszczone na tablicach ogrodowych.

Bożonarodzeniowe warsztaty okazały się doskonałą okazją, by poczuć magię świąt, zatrzymać się w intensywnym przedświątecznym czasie oraz umocnić relacje we wspólnocie. Wspólna praca, rozmowy i kreatywna atmosfera podkreśliły, jak ważna jest integracja w środowisku PZD.