Gdy mówimy: warto posadzić czarny bez na działce, wiele osób mów: nie, bo to siedlisko mszyc. Na wielu krzewach wiosną można zauważyć, zwłaszcza na młodych pędach, liczne ich kolonie. Ale bardzo łatwo można pozbyć się mszyc, po prostu zgniatając te szkodniki. A jeśli mamy wyższy od nas krzew, to zastosujmy rozcieńczony wyciąg z bzu czarnego abo wywar z łusek cebuli i mszyce zginą.

 Czarny bez wykazuje wiele właściwości prozdrowotnych: zwalcza gorączkę,  łagodzi kaszel i wzmacnia organizm. Najsilniejsze właściwości lecznicze mają kwiaty i owoce. A sezon na zbiór kwiatów bzu czarnego właśnie się rozpoczął.

 Baldachy zbieramy w suchy, słoneczny dzień. Muszą one być w pełni rozwinięte ale nie brązowe. Przeglądamy, czy nie ma w nich żadnych żyjątek i obieramy ze wszystkich drobnych pędów. Kwiaty rozkładamy np. na blaszce do pieczenia wyłożonej pergaminem i suszymy ale nie na pełnym słońcu. Po kilku dniach suszenia w mieszkaniu kwiaty dobrze przeschną. Można również suszyć je w piekarniku nagrzanym do 30 stopni Celsjusza (bez termoobiegu). Wysuszone kwiaty przekładamy do szczelnego i ciemnego pojemnika i wykorzystujemy w razie potrzeby.

 Ze świeżych kwiatów robimy sok, można też usmażyć całe baldachy w cieście naleśnikowym zrobionym na bazie cydru, wina musującego lub tradycyjnie, na wodzie. Pychotka!

 Kwiaty czarnego bzu zawierają dużo flawonoidów, kwasów fenolowych i organicznych, sterole, garbniki, triterpeny, sole mineralne i olejek. Substancje te  działają napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie, uszczelniają ściany naczyń włosowatych, a także pomagają zwalczyć opryszczkę. Odwar z kwiatów ma działanie przeciwzapalne i można go stosować do płukania gardła i okładów przy zapaleniu spojówek.

 Czarny bez jest z natury trujący, ponieważ zawiera sambunigrynę – cyjanogenny glikozyd, który może prowadzić do zatruć. Ale zawierają go głównie niedojrzałe  owoce. Badania naukowców wykazały, że jeśli poddamy rozwinięte kwiaty i owoce obróbce termicznej, czarny bez jest bezpieczny.

Dla zdrowia:

Odwar z kwiatów czarnego bzu:

Łyżkę kwiatów (bez pędów) zalewamy szklanką zimnej wody i gotujemy na małym ogniu przez 5 minut. Odstawiamy na 15 minut, pod przykryciem i przecedzamy. Pijemy 2-3 razy dziennie po 1/3 szklanki, jako środek napotny, przeciwgorączkowy i moczopędny.

 Sok z kwiatów czarnego bzu:

40-50 w pełni rozwiniętych baldachów czyścimy: pędy wyrzucamy, a kwiaty zalewamy wrzącą wodą 1-1,2 l i odstawiamy na 24 godziny. Po tym czasie całość podgrzewamy, przecedzamy, a powstały płyn zagotowujemy z 0,6-1kg cukru i 2 łyżeczkami kwasku cytrynowego lub z sokiem z 5 cytryn. Gotujący się sok przelewamy do wyparzonych słoików lub butelek, zakręcamy i trzymamy pod kocem do wystygnięcia. Taki sok można dodać do herbaty lub rozcieńczyć z wodą i pić nie tylko w stanach przeziębienia.

 Na działce:

Z pędów bzu czarnego można zrobić wyciąg i podlewać nim grządki, aby pobudzić procesy glebowe. Można również zrobić gnojowicę i wlać ją do nor gryzoni. Do nor można również wkładać pędy z bzu czarnego. 

Bez czarny sadzimy dwa metry od granicy działki. Różne odmiany bzu uprawiamy na glebach żyznych, próchnicznych, o średniej wilgotności i pH 5,5-6,5. U odmian  o ciemnych liściach, na stanowiskach słonecznych liście są najciemniejsze, w półcieniu nabierają lekko zielony odcień. Odmiany pstre i te o jasnych liściach uprawiamy w półcieniu, żeby słonce ich nie przypiekło.

 Bez czarny (Sambucus nigra) forma wyjściowa dla odmian szczepionych, będzie rósł na każdej glebie, najlepiej na stanowisku słonecznym. Krzewu bzu uważane są za uciążliwy chwast, ale niesłusznie.

 Odmiany bzu czarnego:

– ’Variegata’ – rośnie wolno, dorasta do 2-2,5 wysokości, liście są zielone, duże, do 30 cm długości, biało obrzeżone, po roztarciu silnie pachną. Zakwita w maju.

 – ’Eva’ – rośnie wolno, dorasta do 2-2,5 wysokości, ma bardzo ozdobne, pierzaste, mocno powcinane, postrzępione, błyszczące, ciemnopurpurowe, liście, podobne do liści klonu palmowego. Kwiaty są różowe i pojawiają się na przełomie maja i czerwca.

 – ’Madonna’ – rośnie wolniej niż inne odmiany, dorasta do 2-3 m wysokości, liście są duże, do 30 cm długości z brzegiem ząbkowanym, jasnozielonym z nieregularną, szeroką, białokremową obwódką, często zajmującą większą część, a nawet całą powierzchnię liścia. Roztarte liście wydzielają charakterystyczny ostry zapach. Zakwita w maju.

 – ’Pulverulenta’ – o zwartym, gęstym, zaokrąglonym pokroju i wzniesionych pędach, rośnie wolno i dorasta do 2–3 m wysokości. Liście są delikatnie zielone z białymi plamami, które mogą zajmować większą część blaszki liściowej. Ta odmiana najlepiej rośnie w półcieniu. Kwitnie w czerwcu na biało.

 – ’Black Beauty’ – liście i młode pędy są purpurowe, a kwiaty są różowe i pojawiają się końcem czerwca. Krzew dorasta do 3m wysokości, dobrze znosi cięcie.

 Jadwiga Brzozowska 

 OP PZD Rzeszów

Od poprzedniej informacji o tunelu na działce mija właśnie miesiąc. Jakie prace zostały wykonane i jak wzrastają rośliny?

Pomidory i ogórki prowadzone są na sznurkach podwiązanych do drutów biegnących do żyłki rozciągniętej górą wzdłuż tunelu. Pomidory są pęsowane (oznacza to usuwanie pędów wyrastających w kątach liści – dwa razy w tygodniu) i prowadzone na jeden pęd.

Papryka i oberżyna zaś prowadzone są przy palikach. W papryce usuwa się pąki kwiatowe znajdujące się w kątach rozgałęzień pędów – zabieg ten zalecany jest do prawidłowego rozwoju i wzrostu papryki. Pomidory, papryka i oberżyna zasilane są co 7- 10 dni gnojówką z pokrzyw, naprzemiennie z roztworem Plantonu (do pomidorów i papryki). Ogórki natomiast zasilamy roztworem gnojówki z pokrzyw raz w tygodniu.

Pomidory obecnie kwitną na poziomie 1-2 gron, ogórki właśnie zaczęły plonowanie, a najwolniej rośnie oberżyna. Przy uprawie pomidorów najważniejsze jest obecnie to, aby kwiaty zostały zapylone i zawiązały owoce. Należy dbać o odpowiednią temperaturę w tunelu – nie może być zbyt wysoka, trzeba również intensywnie go wietrzyć. Zalecane jest też potrząsanie drutami, do których podwiązane są rośliny lub zanurzanie ich kwiatów w roztworze Betoksonu.

Poniżej przedstawiamy odmiany, które uprawiane są z powodzeniem od kilku lat, sprawdzone pod względem wysokiego plonowania i przede wszystkim walorów smakowych w konsumpcji i na przetwory.

Odmiany papryki:

– Dumas – pomidorowa, wczesna o bardzo grubych ściankach owoców;

– Kubista F- 1 – owoce pomarańczowe, kwadratowe o wadze ok. 190 g;

– Yolo Wonder – typ blok owoc o masie ok. 250 g.

Odmiany pomidorów:

– Cornabel F 1 – odmiana pod osłony, owoc w typie wydłużonej papryki, mięsisty i smaczny;

– Big Mama – wygląd owocu to duża śliwka, jest smaczny, idealny do krojenia w plasterki;

– VP1 F1 Pink King – owoc okrągły, malinowy, bardzo smaczny;

– Corazon – owoc kształtu sakiewkowatego, mięsisty, smaczny, bardzo plenny;

– pomidory koktajlowe po 1 sztuce Black Cherry i Tutti Frutti.

Odmiany ogórków:

– ogórki Saladin F1 długi sałatkowy;

– Brawo F1 – odpowiednie na ogórki małosolne, do bieżącej konsumpcji, jest bardzo plenny.

Odmiana oberżyny:

– oberżyna – Avan F1

Edward Galus

Prezes Okręgu Świętokrzyskiego

PZD w Kielcach

Brunatna zgnilizna drzew pestkowych poraża wiśnie, czereśnie, śliwy oraz brzoskwinie i morele. Chorobę wywołują grzyby: Monilinia laxa i Monilinia fructigena, które porażają kwiaty, pędy oraz owoce. Na wiśniach, zazwyczaj zauważamy zakażane pędy, z nekrozą kory i zasychającymi, przygiętymi końcami. Na pozostałych drzewach chorują owoce. Jednak najpierw porażane są kwiaty, które brunatnieją, zamierają i zazwyczaj pozostają na drzewie do jesieni. Na zainfekowanych owocach, pojawiają się brunatne plamy, na których tworzy się popielatoszary nalot zarodników. Owoce gniją, ulegają deformacji, zasychają i część z nich opada.

 Choroba bardzo szybko rozwija się przy wysokiej wilgotności powietrza i w  temperaturze 20–25°C. Nie leczona, nie ustępuje.

 Zapobieganie:

• podczas deszczowej wiosny trzeba stosować wywar, wyciąg, napar lub gnojówkę z chrzanu bez rozcieńczenia; wyciąg z krwawnika pospolitego rozcieńczony 1:10 albo wywar z krwawnika bez rozcieńczenia
• przy pierwszych objawach należy wycinać porażone pędy z 15 cm zapasem zdrowej tkanki
• i koniecznie trzeba zbierać i utylizować opadłe owoce i liście. Nie można dopuścić do pozostania tzw. mumii.

 Zwalczanie:

• przy pierwszych zauważonych objawach można zastosować: Miedzian Extra 350 SC 50 WP, Topsin M 500 SC, Switch 62,5 WG lub Kaptan Plus 71,5 WP
• koniecznie należy zwalczać szkodniki kory oraz mszyce, przenoszące choroby.

• Jeżeli w ubiegłych latach monilioza wystąpiła w dużym nasileniu, to koniecznością staje się stosowanie wiosennych oprysków w początkowej fazie kwitnienia oraz w pełni kwitnienia. Dodatkowo, śliwy pryskamy na około 4 tygodnie przed zbiorem owoców, szczególnie jeżeli występowały silne deszcze.

   

   

  Jadwiga Brzozowska

  OP PZD Rzeszów

Późnowiosenne przymrozki narobiły sporo szkód w działkowych uprawach. Część działkowców zdecydowała się usunąć ścięte przez mróz pomidory i posadzić nowe. Jako Instruktorzy SSI namawiamy ich do tego, aby nie wyrzucali pomidorów do pojemników na odpady tylko na kompostownik, ponieważ są to zdrowe rośliny.

 Jednocześnie uczulamy działkowców, aby nie wyrzucali odpadów roślinnych do kontenerów, ponieważ muszą one trafić na kompostownik, zgodnie z Regulaminem ROD. Przypominamy działkowcom, że za złą segregację odpadów grożą kary finansowe.

 Wykonując nasadzenia zastępcze trzeba pamiętać o dobrym sąsiedztwie roślin: do marchewki można dosadzić cebulę lub fasolę karłową, do pomidorów – selery  czosnek, bazylię, sałatę albo wysiać wczesną karotkę. Grządki z warzywami warto obsadzić aksamitką, która przyciąga do siebie nicienie, przez co nie atakują one uprawianych warzyw.

 Opryskujmy uprawiane rośliny rozcieńczoną 1:10 gnojowicą z pokrzywy. Dzięki temu wzmocnią się. Można już nastawić gnojowicę ze skrzypu, którą po rozcieńczeniu 1:5 można opryskać wszystkie rośliny, aby nie chorowały.

 Warto zebrać piołun i albo rozsypać listki po grządce albo zrobić wyciąg z ziela. Piołunowa gorycz odstraszy ślimaki, a jeśli wlejemy wyciąg do norek, to na jakiś czas odejdą z działki nornice i krety.

 Wyciągiem z czosnku rozcieńczonym 1:1 lub wyciągiem z łusek cebuli można opryskać mszyce na uprawianych warzywach. Szczególnie trzeba zadbać o koper, ponieważ już skręcają się listki – właśnie przez żerowanie mszyc. Owady te można potraktować opryskiem z płynu do mycia naczyń: 1 łyżeczka na 1 litr wody.

 Mamy zimną i wilgotną wiosnę, dlatego trzeba obserwować posadzone pomidory. Jeśli tylko pojawią się pierwsze objawy zarazy ziemniaczanej warto opryskać je drożdżami: pół kostki (50g) na 8 litrów wody. Po dokładnym rozpuszczeniu pryskamy pomidory, a także ogórki zapobiegawczo na choroby grzybowe.

Edward Nowak – Instruktor Krajowy SSI

Stanisław Surowiec – Instruktor Okręgowy SSI

w Okręgu Podkarpackim PZD

Wiosna już w pełni, zaraz zacznie się lato, czas zatem na cięcie krzewów ozdobnych. Niektóre z nich zdążyły już przekwitnąć (np. wierzba, forsycja, tamaryszek, złotlin), inne jeszcze kwitną (kaliny, krzewuszki, kolkwicje).

Zaniechanie cięcia powoduje słabsze kwitnienie, jak również przerastanie gałązkami, na których  nie zawiązują się kwiaty lub pojawiają się tylko na szczytach pędów. Tracą one wtedy na swojej dekoracyjności.

Cięcie wybranych krzewów ozdobnych:

– forsycję –  tniemy zaraz po kwitnieniu. Tolerująca mocne cięcie nadaje się na żywopłoty. Zbyt późne cięcie – letnie lub jesienne pozbawia ją zawiązanych już pąków i bardzo ogranicza kwitnienie w następnym sezonie.

– jaśminowiec –  jest również krzewem zawiązującym pąki kwiatowe latem, dlatego jeśli przeprowadzimy cięcie pędów zeszłorocznych (przed kwitnieniem), wtedy jaśminowiec już nie zakwitnie w bieżącym roku. Przycinamy go po kwitnieniu raz na 2-3 lata na przełomie czerwca i lipca, i skracamy o 1/3 długości. 

– kalina koralowa  i kolkwicja chińska – piękne, bardzo dekoracyjne krzewy, łatwe w uprawie.  Oba dobrze znoszą cięcie mimo, że nie jest ono zabiegiem niezbędnym, jednak pozwoli na lepsze uformowanie i ograniczy wzrost. Po przekwitnięciu pędy skracamy o 1/3 długości, latem w lipcu i sierpniu.

– krzewuszka – cięcie przeprowadzamy zaraz po kwitnieniu, pędy z przekwitniętymi kwiatami skracamy do połowy odrastających nowych pędów. Zbieg przeprowadzany corocznie, pozwoli na lepsze uformowanie krzewu.

– lilak – przycinamy pędy kwiatostanowe zaraz po przekwitnięciu (czekanie do momentu zawiązywania się torebek nasiennych osłabia krzew, mogą zostać przycięte pędy z już zawiązanymi pąki na przyszły rok), dodatkowo tniemy wszystkie ogałacające się pędy tuż przy ziemi.

– mahonia –  jej cięcie nie jest zabiegiem koniecznym, jeśli jednak nie była cięta przez kilka lat, pędy się ogołacają od dołu – i jej wygląd staje się mało atrakcyjny. Tniemy (od kwietnia do czerwca) tuż nad okółkiem liści, w celu pobudzenia do wytworzenia pąków kwitnących w następnym roku. Zaleca się delikatniejsze cięcie co roku, niż mocne raz na kilka lat. 

– tamaryszek drobnokwiatowy – by pięknie i obficie kwitł, co roku należy dość mocno ciąć pędy zaraz po kwitnieniu. Cięcie tamaryszka jest najważniejszym zabiegiem pielęgnacyjnym, by nadać mu zwarty, gęsty pokrój.

– tawuła wczesna – cięcie przeprowadza się po kwitnieniu na przełomie maja i czerwca. Zapewnia ono obfite kwitnienie w roku następnym. Wycinamy również pędy ogołocone z liści.

– złotlin japoński – dobrze znosi cięcie i nadaje się na żywopłoty, oprócz przekwitniętych pędów, wycinamy również starsze  3-4 letnie, co zapewni w przyszłym sezonie obfitsze kwitnienie. Należy również pamiętać o wycinaniu odrostów korzeniowych.

– żylistek – cięcie odmładzające starszych krzewów przeprowadzamy co kilka lat na przełomie czerwca i lipca, najgrubsze pędy skracamy o 1/3 długości.

Na bieżąco należy usuwać pędy chore, uschnięte i krzyżujące się zapewniając optymalny dostęp światła, szczególnie te wrastające do środka. Cięcie przeprowadzamy ostrym sekatorem, natomiast do cięcia żywopłotów lepsze będą nożyce.

Nie ma konieczności smarowania ran po cięciu, gdyż krzewy te dobrze znoszą „strzyżenie”.

J. Sielicka

Instruktor ogrodniczy, Okręg w Szczecinie